Python Programlama Dili

Uzun zamandır başlıktaki konu zihnimi kurcalıyordu. “Türkçe İşletim Sistemi” ve/veya “Türkçe Programlama Dili” hakkında düşüncelerimi yazıya dökmek istememe rağmen her defasında bu konu üzerine yazma işini erteleyip duruyordum. Bugün bu konuyla ilgili kendimce bir şeyler karalamaya karar verdim.

Öncelikle şunu söyleyeyim: Benim niyetim Türkçe bir işletim sistemi veya Türkçe bir programlama dili yazmak değil. Zaten bu konuda yeterli bilgi birikimine sahip olduğumu düşünmüyorum… Benim yapmak istediğim şey, gerek forumlarda gerekse başka ortamlarda sıkça gördüğüm/duyduğum bir “istek” üzerine fikirlerimi söylemekten ibaret.

Ne zamandır farklı ortamlarda insanların “Neden Türkçe bir işletim sistemi yazmıyoruz?” veya “Neden başkalarının yazdığı programlama dillerini kullanıyoruz?” tarzı sorular sorduklarını görüyorum. Bu sorular, kimi zaman insanları ateşli tartışmalara, sonu gerginlikle biten münakaşalara kadar götürebiliyor. Konunun kavgaya varacak kadar büyümesinin nedeni sanırım bu konunun sadece programlamayı ilgilendirmiyor olması. Konunun aslında bir de “milliyetçilik” boyutu var. Esasında bu tür sorular çoğunlukla “milliyetçi nüanslar” taşıdığı için, tartışmalar esnasında insanlar birbirlerinin soyunu sopunu sorgulamaya kadar varabiliyorlar…

Henüz konunun başındayken şunu açıkça belirteyim: Ben şahsen Türkçe bir programlama dili veya Türkçe bir işletim sistemi yazmanın gerekli olup olmadığı üzerinde pek kafa yormuyorum… Eğer gerçekten böyle bir şeye ihtiyaç olduğuna inanan biri veya birileri varsa oturup zaten kodlamaya başlar… Bunun gerekliliğine inanan başka birileri de gelir bu projeye destek verir veya vermez. Dediğim gibi, ben bu işin gerekli olup olmadığı kısmıyla ilgilenmiyorum. Ama eğer her yapılan işin bir amacı olacaksa, şöyle bir soru sormadan da edemiyorum: Neden Türkçe?

Bu sorunun olası cevaplarını tartışmaya başlamadan önce size bir-iki vakadan söz etmek istiyorum. Bilenler bilir. İnternet üzerinde işletim sistemi geliştirme konularında önemli bir kaynak olarak http://www.osdev.org/ adlı bir site vardır. Sıfırdan bir işletim sistemi geliştirmek isteyenler bu sitedeki viki ve forumdan yararlanarak epeyce faydalı bilgi edinebilirler. osdev.org’a benzer şekilde işletim sistemi geliştirme ve sistem programlama konularında Türkçe olarak hizmet veren bir başka internet sitesi daha var: http://forum.int6.net/ Ne yazık ki bir süre önce bu site faaliyetlerini durdurdu. Bakın bu sitenin sahipleri forumu kapatırken ne yazmışlar:

Zaten 3 kişiydik sadece artık devam etmeyeceğiz lüzüm yok.
Foruma korelilerin ilgisi türklerden fazlaysa türkçe kasmaya lüzüm yok demektir.

İlgili forum yazısına şu adresten erişebilirsiniz: http://forum.int6.net/index.php?topic=142.msg331#new

Ayrı bir vaka olarak Yunus Programlama Dili’nden de bahsetmemek olmaz… Yunus; Türkçe bir programlama dili. Bu dil Tarık Bağrıyanık isimli bir bilgisayar öğretmeni tarafından Aralık 2001 tarihinde geliştirilmeye başlandı. Tarık Bağrıyanık bu programlama dilini 2004 yılına kadar geliştirdi ve en son bu dilin 3.0 sürümünü yayımladı. Şu adresten bu programlama dili ile ilgili daha geniş bilgiye erişebilirsiniz: http://yunus.wiki.sourceforge.net/Yunus+Programlama+Dili

Bu adreste Tarık Bağrıyanık şöyle bir şey söylemiş:

Yunus için aradığım desteği bulamamamdan dolayı artık geliştirmiyorum.
3 yıl süresinde sadece 2–3 kişi ilgilense de program yapımında etkileri
olmadı. Sadece Yunustoexe adında bir arkadaş Yunus proje dosyalarını
exe yapan ücretsiz bir program yaptı.

Bu tür serzenişleri Türkçe olarak bir şeyler yapmaya çalışan pek çok kişiden duyabilirsiniz… Şu halde biraz önce sorduğumuz soruya geri dönelim: Neden Türkçe?

Bu soruya genellikle şöyle bir yanıt veriliyor: “Eğer programlama dili veya işletim sistemi Türkçe olursa, hepimiz bu dili veya işletim sistemini daha rahat kavrarız. Böylece hemen herkes bir şeyler üretip bu çalışmalara destek olabilir!”

Sevgili arkadaşlar, eğri oturup doğru konuşalım. Bizim sorunumuz programlama dillerinin veya işletim sistemlerinin Türkçe olmaması değil. Bir programlama dili veya işletim sistemi hangi dilde yazılmış olursa olsun, o programlama dili veya işletim sisteminden yararlanabilmek ya da bunlara katkıda bulunabilmek için en basitinden bol miktarda belge okumak, bu sistemler üzerine bolca emek vermek gerekir… İki satırlık yazıları okumaya veya Google’de birkaç saat arama yapmaya üşenen yapıda bir kimse için işletim sistemlerinin hangi dilde yazıldığının bir önemi olacağını zannetmiyorum… Elbette hiç kimse kendine “üşengeç” sıfatı yakıştırmak istemez. Eminim siz de böyle insanlar değilsinizdir, ama etrafta bu yapıda pek çok kimse olduğunu da biliyoruz… Dolayısıyla eğer üzüldüğümüz konu bizlerin programlama konusunda dünya çapında işler yapamamamız ise sorunun temelini başka yerlerde aramamız gerekiyor…

Önemli bir konu da “Neden Türkçe bir işletim sistemi/programlama dili yapmıyoruz?” sorusunun sorulduğu yer ve bu sorunun yöneltildiği kişiler… Her soru herkese sorulmaz! Her sorunun yanıtı da her yerde aranmaz! Açık konuşalım. Ben bu tür soruları daha çok Pardus ile ilgili forumlarda görüyorum. Bir defa ne Pardus projesi bu sorunun doğru adresi, ne de Pardus geliştiricileri bu sorunun muhatabı… Pardus projesinin ne olduğu ve hangi amaçları güttüğü bellidir. Bir projenin başarıya ulaşabilmesi için, o projenin amaçları ve sınırlarının çok iyi belirlenmesi gerekir. Eğer bir proje, önceden belirlediği amaçları rastgele değiştirir veya genişletirse başarıya ulaşma şansı bir hayli azalır. Dolayısıyla Pardus proje ekibinden bir işletim sistemi geliştirmesinin veya bir programlama dili yazmasının istenmesi yanlış olacaktır… Zaten ne işletim sistemi geliştirmek, ne de programlama dili yazmak “ya Allah!” deyip yapılacak işlerdir… Ekibin hem Pardus projesini yürütmesini, hem Türkçe bir işletim sistemi geliştirmesini, bir yandan da Türkçe programlama dili yazmasını istemek en hafif tabiriyle “haksızlık” olacaktır. Üstelik ekipten bu konuda ters cevaplar alınınca onları “beceriksizlik”le suçlamak da bu haksızlığa tuz biber ekecektir… Ayrıca sadece Pardus da değil, konuyla ilgisi olmayan hangi gruba veya ekibe gitseniz benzer cevaplar alırsınız…

Baştan beri üzerinde durduğumuz konunun bir başka yönü ise, bu soruların taşıdığı milliyetçi nüans. Sevgili arkadaşlar, “elalem” veya “ecnebi” gibi kavramların özgür yazılım ve açık kaynak dünyasında yeri yoktur. Yani şunu bunlar yapmış, bunun içinde şunların da adı geçiyormuş gibi savlarla herhangi bir özgür yazılım projesini küçümsemek, dışlamak, ona hakaret etmek, “ben bunu kullanmam!” demek özgür yazılım felsefesini azıcık dahi olsa anlamış bir insanın benimseyeceği davranışlar veya diyeceği türden laflar değildir… Her özgür yazılım projesi insanlığa sunulmuş bir hediyedir ve saygıyı hakeder. Dolayısıyla, “elalemin çekirdeği üzerine sistem kurmak”, “ecnebinin işletim sistemini kullanmak”, “bizden olmayanların kuyruğuna takılmak” gibisinden ifadelerin özgür yazılım felsefesi açısından bir kıymeti yoktur… Özgür yazılım projeleri kendinden önce üretilmiş özgür yazılım projelerinden alır ve zamanı gelince bu aldıklarını özgür yazılım dünyasına geri verir. Özgür projeler bu şekilde etkileşerek ortak havuza sürekli taze su taşırlar.

Başta sorduğumuz soruya geri dönelim: Neden Türkçe? Bugün Türkçe bir işletim sistemi yapılmaya veya Türkçe bir programlama dili yazılmaya başlansa, bu projeye ne ölçüde destek sağlanabileceğini iyi hesaplamak gerekir. Yukarıda verdiğim iki örneğe bakarak belki bu konuda bazı tahminler yürütebilirsiniz… Elbette Türkçe bir işletim sistemi veya programlama dili yazmaya girişen bir kişinin veya grubun, giriştikleri işin artı ve eksilerini de adamakıllı tartması gerekecektir. Mesela projenin kendini Türkçe ile sınırlaması, projenin dışardan alacağı destek konusunda ne gibi avantajlar ve dezavantajlar getirecektir?

Bir projeye ne kadar farklı gözle bakılırsa, projenin o kadar hatalardan arınma imkanı olur. “Çokuluslu” projelerin en büyük avantajlarından biri, farklı milletlerden insanların farklı zihin yapılarının ve birbirinden son derece farklı bakış açılarının birleşmesi sayesinde bir “sinerji” oluşturabilmesidir… Bugün böyle bir birlik oluşturabilmenin tek yolu İngilizce kullanmak gibi duruyor. Yanlış anlaşılmasın. Bu dediğim şeyden İngilizce’nin herhangi başka bir dilden daha üstün olduğu sonucu çıkmaz. Ama İngilizce’nin, farklı dilleri konuşan insanların ortak iletişim aracı olduğu sonucu çıkar… Bunun siyasi imalarını bir kenara bırakalım. Üstelik bu durum sadece Türkçe ile de ilgili değildir. Bugün İngilizce dışında hangi dili kullanırsanız kullanın, ürettiğiniz projenin ulaştığı insan sayısı ister istemez kısıtlı kalacaktır. Eğer “Bizim böyle bir derdimiz yok,” diyorsanız ne âlâ… Gayet meşru ve kabul edilebilir bir gerekçedir bu… Yine de şunu söylemeden geçmeyelim: Bir insanın kendi anadili dışında bir dilde proje üretmesi yadırganacak bir durum değildir. Eğer öyle olsaydı bugün elimizde ne C++, ne de Python gibi diller olurdu… C++’ı yazan kişi Bjarne Stroustrup adlı bir Danimarkalı’dır. Python programlama dili ise Guido Van Rossum adlı bir Hollandalı tarafından yazılmıştır… Bu arada Bjarne Stroustrup’un internet sitesi şurada: http://www.research.att.com/~bs/

Buradan Stroustrup’un resmini de görebilirsiniz. Bu adreste ayrıca şöyle bir cümle göreceksiniz:

I designed and implemented the C++ programming language.
[C++ programlama dilini ben tasarladım ve gerçekledim...]

Eğer Stroustrup C++ dilini kendi anadilinde yazmış olsaydı bu kadar destek ve ilgi görür müydü bilinmez elbette…

Dikkatimi çeken bir başka konu ise, Türkçe bir programlama dili veya işletim sistemi yapmak isteyenlerin bunu söyleyiş biçimi… Şimdi arkadaşlar, diyelim ki bir sandal yapmak istiyorsunuz ve bu sandal yapım işinde etraftaki insanların desteğini de almayı arzu ediyorsunuz. Bu noktada elinizle kürek çekme hareketi yapıp, “Hadi arkadaşlar ben sandal yapıyorum. Biri kürekleri yapmaya başlasın. Sonra karşımıza nasıl olsa deniz de çıkar…” derseniz beklediğiniz desteği bulamayabilirsiniz… Sizin öncelikle en azından sağlam iki kürek yapmış olmanız, hatta sandalı oluşturacak malzemeleri de bulup birbirleriyle birleştirmeye başlamış olmanız gerekir… (Bu arada plastik şişelerden sandal yapmak isteyen arkadaşlar için bir rehber olması açısından şöyle bir kaynak önerebilirim! http://www.tekplatform.com/diger-hobi-ve-ugraslar/477301-plastik-siselerden-sandal-yapimi.html)

Sanırım ne anlatmaya çalıştığım anlaşılmıştır…Muhtemelen hiç kimse, henüz ortada olmayan bir projeye destek vermek istemeyecektir veya destek vermekte tereddüt edecektir. Hiç olmazsa sağlam bir plan, proje ve yol haritasıyla insanların karşısına çıkarsanız inandırıcılık ve destek konusunda daha olumlu sonuçlar elde edebilirsiniz.

Sözün özü: Türkçe bir programlama dili veya Türkçe bir işletim sistemi yazmak gayet makul ve meşru bir istektir. Burada bir yanlışlık yok. Yanlış olan, asıl işi ve amacı bu olmayan kişileri bu işi yapmaya zorlar bir tavır içine girmek ve ters cevaplar alınca da karşı tarafı beceriksizlikle suçlamaktır… Eğer gerçekten Türkçe bir işletim sistemi veya programlama dili yazmanın gerekli olduğuna ve bunun Türkiye’deki bilişim kapasitesi üzerinde çok büyük ve olumlu etkileri olacağına inanıyorsanız mutlaka bu işe girişin. Ama işin bir ucundan tutan kişi siz olun. “Türkçe programlama dili yazın!” gibi bir söyleyiş inanın kulağa hiç hoş gelmiyor. Hatta daha iyisi, önceden başlanmış benzer projelere destek olun. Mesela yukarıda bahsettiğim Yunus programlama dilinin yazarıyla temas edin. Eğer niyetiniz zaten var olan bir projeye destek vermeyip kendi başınıza bir şeyler üretmekse bile Yunus’un yazarıyla iletişim kurup onun deneyimlerinden yararlanın. Amacınız bir işletim sistemi veya sistem çekirdeği yazmaksa, bu işe daha önceden başlamış olan Hüseyin Uslu ile görüşün. Gerçi bu proje Türkçe değil. Ama belki ilginizi çeker diye adresini de vereyim: http://www.assembla.com/wiki/show/coremark Bu sayfada, projenin Türkçe ve İngilizce olarak hazırlanmış sunumlarına da erişebilirsiniz. En başta da dediğim gibi, ben böyle bir projenin gerekli olup olmadığı üzerine kafa yormuyorum. Eğer siz gerekli olduğunu düşünüyorsanız, kodlamaya başlayın. Projeniz belli bir noktaya geldiğinde bunu insanlarla paylaşın.

Yaptığınız sandalın denizlere açıldığını görmeniz ümidiyle..

istihza Yazılım coremark, Hüseyin Uslu, Tarık Bağrıyanık, türkçe işletim sistemi, türkçe programlama dili, Yunus programlama dili